13 — 15 września 2024
DZIEŃ 2 – kobieta
słońce i cień /Soleil et Ombre/ (1922)
reż. Musidora, Jacques Lasseyne, Francja
Hiszpańska prowincja. Juana, wiejska dziewczyna pracująca w tawernie wujka, zakochuje się w torreadorze Jaranie. Mężczyzna zdaje się odwzajemniać jej uczucie – do momentu, gdy poznaje jasnowłosą Cudzoziemkę, żądną przygód i rozrywek…
Mroczna historia miłosnego trójkąta, przekonujące i pozbawione nadmiernej melodramatyczności studium odrzuconego uczucia. Autorskie dzieło Musidory (właśc. Jeanne Roques, 1889–1957), producentki, scenarzystki, współreżyserki i odtwórczyni dwóch głównych ról kobiecych w tym filmie. W historii niemego kina zapisała się głównie jako Irma Vep, ekranowy wamp w przebojowej serii Louisa Feuillade’a Wampiry (Les Vampires, 1915–1916). Równie istotny jest jej wkład jako filmowej pionierki, założycielki wytwórni Films Musidora i trzeciej – po Alice Guy-Blaché i Germaine Dulac – francuskiej reżyserki.
Słońce i cień, oparte na noweli Ernesty Stern L’Espagnole, nakręcono w Andaluzji i Kastylii. Film wpisuje się w popularny we francuskim kinie lat 20. gatunek tzw. filmu hiszpańskiego, ale jest też odbiciem autentycznej miłości Musidory do Hiszpanii i torreadora Antonia Cañero (ekranowy Jarana). Istotną rolę gra tu pejzaż, architektura, etnograficzny szczegół, a zarejestrowane przez kamerę sceny z targu czy walk byków, w połączeniu ze zdominowaną przez naturszczyków obsadą, potwierdzają słuszność słów autorki, że jej produkcja to „ubarwiony dokument”. Skomplementowany przez króla Alfonsa XIII („absolutnie hiszpański”) film był dla Musidory przedostatnim: swój rozdział herstorii kina zamknie Le tierra de los toros (Ziemia byków, 1924).
Film został odrestaurowany w jakości 4K w 2019 roku przez La Cinémathèque française i San Francisco Silent Film Festival we współpracy z laboratoriami Hiventy (digitalizacja i korekcja barwna) i Fontibula (restauracja obrazu). Wytworzono również kopię 35 mm barwioną przy użyciu procesu Ledeckiego.
opracowanie: Katarzyna Wajda
Wprowadzenie: Paulina Haratyk (Uniwersytet Jagielloński)
Produkcja: Société des Films Musidora
Reżyseria: Musidora, Jacques Lasseyne
Francja, 1922, 53 minut
Scenariusz: Musidora na podstawie noweli L’Espagnole Ernesty Stern
Zdjęcia: Frank Daniau-Johnston
Obsada: Musidora, Antonio Cañero, Simone Cynthia, Paul Vermoyal, Miguel Sánchez
Pokaz z kopii DCP, czarno-białej (tinta); plansze: FR; napisy: PL i EN
Polska premiera odrestaurowanej wersji filmu.
Restauracja cyfrowa wykonana w 2019 roku.
Źródło: San Francisco Silent Film Festival
Czarownica /Häxan/ (1922)
reż. Benjamin Christensen, Szwecja
Historia czarnoksięstwa na przestrzeni wieków: od starożytnych wyobrażeń świata i demonów, przez średniowieczne praktyki czarownic i (rzekome) wyczyny diabłów aż po działania inkwizycji oraz współczesne odmiany zabobonu i przejawy czarnej magii. Od sabatów, poprzez sale tortur i stosy po dwudziestowieczne gabinety lekarskie i pokoje wróżek…
Prekursorski w treści i formie obraz to, jak głosi podtytuł, „filmowy wykład historyczno-kulturowy w siedmiu częściach”. Fascynująca hybryda, zrealizowana z produkcyjnym rozmachem, imponującą warsztatową sprawnością i artystyczną brawurą, wykorzystująca wszystkie dostępne wówczas środki filmowe i formy narracji, z wyraźnym rysem autotematycznym i widoczną autorską perspektywą. Inspirowana m.in. malarstwem Boscha, podzielona na siedem części ambitna próba wykorzystania kina jako narzędzia edukacji (choć główna teza o czarach jako przejawie kobiecej histerii współcześnie jest, delikatnie mówiąc, problematyczna).
Jedno z najbardziej oryginalnych i najdroższych przedsięwzięć szwedzkiego kina stanowiło opus magnum Duńczyka Benjamina Christensena (1879–1959), aktora i reżysera. Twórca znany z perfekcjonizmu pieniędzy na realizację śmiałego projektu musiał szukać poza ojczyzną. Trzy lata pracy nad filmem (łącznie z dokładną dokumentacją tematu) przyniosły mu artystyczne spełnienie i spektakularną finansową klapę, do czego przyczyniły się ingerencje cenzury (sceny szatańskich orgii) i ataki ze strony środowisk katolickich. Zdjęcia, trwające ponad pół roku i kręcone w atelier głównie nocą, obrosły legendą także dlatego, że Szatana zagrał sam reżyser. Jako generujący kłopoty i koszty filmowy ekscentryk opuścił Skandynawię. Przez kolejną dekadę kontynuował – już bez tak błyskotliwych efektów – karierę w Niemczech i USA.
Film został odrestaurowany w 2016 roku w jakości 2K przez Svenska Filminstitutet na podstawie dupnegatywu 35 mm.
opracowanie: Katarzyna Wajda
Wprowadzenie: Tomasz Kolankiewicz (Filmoteka Narodowa-Instytut Audiowizualny)
Reżyseria: Benjamin Christensen
Szwecja, 1922, 105 minut
Scenariusz: Benjamin Christensen
Zdjęcia: Johan Ankerstjerne
Obsada: Benjamin Christensen, Astrid Holm, Karen Winther, Maren Pedersen
Pokaz z kopii DCP, czarno-białej (tinta); plansze : SE; napisy: PL i EN;
Restauracja cyfrowa wykonana w 2016 roku.
Źródło: Svenska Filminstitutet
Sounds of Silents 2025 