WYKŁADY
moda na nieposłuszeństwo / no fancy dress
07.11.2026
godzina 17.00
kino iluzjon
SALA STOLICA
W sobotę 7 listopada zapraszamy na niepowtarzalne wykłady. Projektantka i artystka wizualna Anna Maria Zygmunt wprowadzi Państwa w realia i obyczajowość mody w Polsce na początku XX wieku. Zaprezentuje ubiory nie tylko przedstawicielek ruchu emancypacyjnego, ale i tych kobiet, które odważnie łamały obowiązujące normy. Druga wykładowczyni, Elif Rongen-Kaynakçi, kuratorka w niderlandzkim archiwum filmowym EYE Filmmuseum, opowie o „antystrojnisiach”. Ich świat przybliży projekcja pięciu tytułów z kolekcji Cinema’s First Nasty Women (Pierwsze wredne baby kina). Dowiedzą się Państwo, w jaki sposób kobiety grały swoim kostiumem w tych najwcześniejszych filmach i co chciały nim przekazać. Pokazowi towarzyszyć będzie ilustracja muzyczna przygotowana i zagrana na żywo przez pianistkę i kompozytorkę Katerynę Ziabliuk.
Wstęp bezpłatny. Wejściówki do odbioru w kasie kina w dniu wydarzenia.
Moda na nieposłuszeństwo.
O strojach „wrednych bab” polskiej emancypacji początku XX wieku
Moda to język, w którym kobieta może powiedzieć „nie”, zanim zabierze głos. Na początku XX wieku kobiecy strój był czymś znacznie więcej niż kwestią trendu i dobrego smaku. Zmiana proporcji sylwetki, odrzucenie gorsetu, nakrycie głowy, fryzura, ubiór do pracy czy aktywności fizycznej mówiły o pozycji kobiety, jej obyczajowości i miejscu w przestrzeni publicznej. W epoce emancypacji ubranie stawało się również narzędziem negocjowania społecznych norm i wyrażania buntu – zarówno w przestrzeni miejskiej, jak i wiejskiej. Podczas wykładu ilustrowanego prezentacją przyjrzymy się kostiumom kobiet związanych z polskim ruchem emancypacyjnym i sufrażystowskim, ale także tym, które poprzez codzienne wybory przekraczały obowiązujące konwenanse. Na przykładzie fotografii, portretów, ilustracji prasowych, żurnali i reklam z epoki przeanalizujemy stroje polskich „wrednych bab”. Zwłaszcza tych nieposłusznych.
Wykład w języku polskim.
Anna Maria Zygmunt
Jest projektantką mody i artystką wizualną, specjalizującą się w technice haute couture. Absolwentka SAPU, filologii polskiej oraz kursu szycia haute couture, stypendystka Donghua University w Szanghaju, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2025) oraz Prezydenta Miasta Krakowa (2018). Autorka kolekcji Łemkowyna, Polexia i Rusynka, inspirowanych kulturą mniejszości etnicznych i sztuką ludową pogranicza. Finalistka krajowych i międzynarodowych konkursów mody, laureatka nagrody Zjednoczenia Łemków za popularyzację kultury łemkowskiej. Współtworzy wystawy, instalacje i performanse. Projektuje kostiumy sceniczne, prowadzi warsztaty projektowania ubioru, haftu i szycia. Pochodzi z Lubatowej w Beskidzie Niskim.
No Fancy Dress: Cinema’s First Nasty Women’s Working Wardrobe
(Antystrojnisie. Ciuchy pierwszych wrednych bab kina)
Chociaż komedie slapstickowe obfitują w przesadę i zawierają niemal surrealistyczne sceny oraz fabuły, kostiumy w tych filmach (od pomocnicy kuchennej po panią domu) są zaskakująco wierne realiom tamtych czasów. Choć są to proste dzieła fikcyjne, mające na celu wywołanie śmiechu, te krótkie filmy ukazują interesujące szczegóły dotyczące tego, jak faktycznie wyglądały kobiety wykonujące określone zawody przed I wojną światową. Badania pokazują, że niektóre dodatki dziś wydające się przesadzone, stanowiły wówczas wskazówki dotyczące postaci, które ówczesna publiczność mogła z łatwością zinterpretować i zrozumieć.
Wykład, któremu towarzyszy projekcja filmów, analizuje stroje w nich występujące; jako materiały źródłowe posłużą inne zasoby wizualne, takie jak fotografie, pocztówki czy ilustracje z ówczesnych czasopism.
Wykładowi towarzyszyć będzie projekcja filmów:
Petronela wygrywa wyścig Le Grand Steeple /Pétronille gagne le grand steeple (Francja, 1912), 6’34
Kunegunda, kobieta światowa /Cunégonde femme du monde (Francja, 1912), 6’39
Kunegunda woźnicą /Cunégonde femme cochère (Francja, 1913), 6’05
Petronela i piękna suknia panny Badinois /Onésime et la toilette de mademoiselle Badinois (Francja, 1912), 7’30
Żona Patouillarda chce podążać za modą / Patouillard a une femme qui veux suivre la mode (Francja, 1912), 5’37
Wykład w języku angielskim.
Elif Rongen-Kaynakçi
Jest kuratorką w niderlandzkim archiwum filmowym EYE Filmmuseum. Od 1999 roku zajmuje się odkrywaniem, konserwacją i prezentacją wielu zapomnianych lub uznanych za zaginione filmów. Jako specjalistka od kina niemego jest bezpośrednio zaangażowana w festiwale Il Cinema Ritrovato i Le Giornate del Cinema Muto oraz pełni funkcję współkuratorki projektu archiwalnego „Views of the Ottoman Empire” („Widoki Imperium Osmańskiego”) oraz „Cinema’s First Nasty Women” („Pierwsze wredne baby kina”) – zestawu DVD zawierającego 99 filmów, wydanego w 2022 roku.
